Guliston davlat pedagogika instituti

Maqolada oliy ta‘lim tashkilotlarida kasbiy tayyorgarlikni rivojlantirishning o‘ziga xos jihatlari bayon qilingan. Oliy ta‘lim tashkilotlarida kasbiy tayyorgarlikni rivojlantirishga oid olib borilgan tadqiqotlar va ularning natijalari haqida mulohazalar keltirib o‘tilgan. Kalit so‘lar: oliy ta‘lim, kasb, kasbiy ta‘lim, kasbiy rivojlanish, kasbiy tayyorgarlik. XX asrning о‘ziga xos xususiyati jamiyatning barcha jabhalariga kirib borgan modernizatsiya edi: shu bilan birga, mintaqaning iqtisodiy rivojlanish darajasi davlatning kadrlar siyosatiga tobora ko‘proq ta‘sir ko‘rsatdi, xususan, talab qilinadigan kasblar ro‘yxati belgilandi, ish о‘rinlari soni, turli sohalardagi mutaxassislarga qo‘yiladigan talablar, shaxsning manfaatlarini ikkinchi о‘ringa surish, uning xarakteri va qobiliyatlari kabilar. Jamiyatdagi bu holatga javob shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvga asoslangan kasbga yo‘naltirish nazariyalarining paydo bo‘lishi edi. Kasbiy rivojlanishning mohiyati V.V.Chebisheva [0], Y.А.Klimov [2], E.F.Zeer [3] asarlarida chuqur о‘rganilgan. Kasbiy rivojlanish deganda ular shaxsning rivojlanishi bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan va uning mehnat subyekti sifatida rivojlanish davriga qarab turli xil mazmun bilan to‘ldirilgan shaxsning faoliyati sifatida murakkab, uzoq davom etadigan jarayonni tushunadilar. Y.А.Klimov kasbiy rivojlanishni ―... aqliy rivojlanishning muhim ko‘rinishi sifatida, rivojlanish imkoniyatlarini faol izlash, о‘zini foydali narsalarni ―bajaruvchilar‖ hamjamiyatining, professionallar hamjamiyatining to‘la huquqli a‘zosi sifatida shakllantiradi‖, – deb tushuntiradi [3]. Uning fikricha, ―bu tanlov bir marta amalga oshirilmaydi, balki doimiy ravishda yuzaga keladi va ko‘proq darajada о‘smirlik va erta yoshlik davrida muhim ahamiyatga ega bo‘ladi‖ [3]. Olib borilgan tadqiqotlarga ko‘ra, mavjud yondashuvlarga asoslanib, biz о‘z taqdirini о‘zi belgilashni о‘quvchining kelajakdagi kasbiga shaxsiy munosabatiga asoslangan integral tushuncha sifatida ko‘rib chiqdik, uni muvaffaqiyatli amalga oshirish faqat yuqori darajadagi bilim va motivatsiya bilan amalga oshishi mumkin va inson hayotining barcha bosqichlarida shakllanadi. Har qanday murakkab konsepsiya singari, kasbiy yo‘nalish ham komponentlar to‘plami bilan ifodalanadi, ammo hozirgi vaqtda zamonaviy psixologik va pedagogik adabiyotlarda ushbu masalani ko‘rib chiqishning yagona tendensiyasi mavjud emas. Tadqiqotchi Y.F.Zeer nafaqat kasbiy yo‘nalish tarkibidagi asosiy komponentlarni aniqlaydi, balki ularni ierarxik tarzda taqdim etadi: motivlar, qadriyatli yo‘nalishlari, kasbiy yondashuv, ijtimoiy-professional holat [3]. Yuqorida ta‘kidlab о‘tilganidek, kasbiy yo‘naltirish va kasbiy о‘zini о‘zi belgilash insonga о‘smirlik davridan boshlab butun faoliyati davomida hamroh bo‘ladi, shuning uchun ularning о‘zaro bog‘liqligi masalasini yuqori sinf о‘quvchisining shaxsiyati uchun о‘rganish tavsiya etiladi. Bizning tadqiqotimizda о‘quvchining kasbiy tayyorgarligining rivojlanishi uchun uning kasbiy yo‘

Jonibekov Shuxrat Djanibekovich. OLIY TA‘LIM KASBIY TAYYORGARLIKNI RIVOJLANTIRISHNING O‘ZIGA XOS JIHATLARI // KASBIY PEDAGOGIK MАHОRАT: ILG‘OR TAJRIBALAR VA RIVOJLANISH ISTIQBOLLARI. GULISTON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI, 2025, B.332-335. — https://konferensiya.gspi.uz/maqola/1517