Guliston davlat pedagogika instituti

Мақолада ҳозирги Ўзбекистон ҳудудидаги Темурийлар даври тарихий ва маданий объектларини тадқиқ қилишнинг манбашунослик ва методологик масалалари муҳокама қилинади. Самарқанд ва Шаҳрисабз ёдгорликлари мисолида меъморий меросни саналаш, тарихий вазифасини аниқлаш, асл қисмларини кейинги таъмирлаш қатламларидан ажратиш ҳамда шаҳар муҳити билан боғлиқ ҳолда ўрганиш йўналишлари белгиланади. Тадқиқот очиқ электрон манбалар ва меросни сақлашга оид халқаро ҳужжатларнинг сифат таҳлилига асосланади. Калит сўзлар: Темурийлар, Самарқанд, Шаҳрисабз, тарихий ёдгорлик, манбашунослик, меъморий мерос, асллик, тарихий шаҳар муҳити. Кириш. Темурийлар даври тарихини ўрганишда меъморий ёдгорликлар, археологик қолдиқлар ва улардаги ёзувлар сиёсий ҳамда маданий жараёнларнинг моддий гувоҳи сифатида аҳамиятлидир. Бундай объектлар ҳукмдорларнинг қурилиш сиёсати, диний муассасалар, таълим ва илм-фан, ҳунармандчилик ҳамда шаҳар ҳаёти ўртасидаги алоқаларни тадқиқ қилиш имконини беради. Бироқ бинонинг бугунги кўринишини унинг қурилган давридаги ҳолати билан тўлиқ тенглаштириш мумкин эмас. Асрлар давомида вазифа, меъморий тузилиш ва безаклар ўзгарган; айрим қисмлар йўқолган ёки қайта тикланган. Шунинг учун ёдгорликни тарихий манба сифатида қўллаш унинг ўзгаришлар тарихини аниқлашдан бошланади. ЮНЕСКО Самарқанднинг XIV–XV асрлардаги ривожланишини шаҳар тарихининг муҳим босқичи сифатида баҳолайди. Шаҳар мероси таркибида Бибихоним, Шоҳи Зинда, Гўри Амир ва Улуғбек расадхонаси каби объектлар қайд этилади [1]. Шаҳрисабзда эса Оқсарой ҳамда сулолавий хотира билан боғлиқ мажмуалар тадқиқот учун алоҳида аҳамият касб этади [2]. Бу объектларнинг тарихий қиммати уларнинг бадиий ечимлари билан чекланмайди. Улар ҳокимиятнинг маконда ифодаланиши, диний ҳаёт ва ижтимоий муносабатларни таҳлил қилиш учун ҳам далил бўла олади. Мавзунинг тарихшунослигида Л. Голомбек ва Д. Уилбернинг Темурийлар меъморчилигига бағишланган икки жилдли асари муҳим библиографик таянч ҳисобланади [3]. Унинг доираси ҳозирги Ўзбекистон чегараларидан кенг бўлиб, маҳаллий ёдгорликларни минтақавий қиёслаш учун адабиётлар базасини кенгайтиришга хизмат қилади. Мазкур мақолада эса асосий эътибор очиқ манбалар орқали текшириладиган маълумотлар ва объектларни ўрганиш мезонларига қаратилади. Мақола мақсади: Ўзбекистондаги Темурийлар даври тарихий ва маданий объектларини ўрганишда далилларни баҳолаш мезонларини белгилаш ҳамда тадқиқот билан муҳофаза ўртасидаги боғлиқликни очиб беришга қаратилган. Методлар. Тадқиқот манбалар ва расмий мерос ҳужжатларининг қиёсий таҳлили шаклида амалга оширилди. Тадқиқотда хронологик, тарихийтаққослаш ва манбашунослик таҳлили усуллари қўлланилди. Улар орқали тарихий-маданий объектларнинг барпо этилиши ва кейинги ўзгаришлари вақт кетма-кетлигида ўрганилиб, Темурийлар даврининг муайян босқичлари билан боғланди, турли марказлардаги мерос намуналарининг умумий ва маҳаллий хусусиятлари қиёсланди ҳамда манбалардаги маълумотларнинг ишончлилиги баҳоланди. Манбашунослик таҳлилида маълумотнинг яратилган вақт

Тукаева З. А.. ЎЗБЕКИСТОНДА ТЕМУРИЙЛАР ДАВРИ ТАРИХИЙ ВА МАДАНИЙ ОБЪЕКТЛАРИНИ ТАДҚИҚ ҚИЛИШ МАСАЛАЛАРИ // O‘zbekistonda tarixiy va madaniy yodgorliklarni tadqiq qilishda tarix va san’atshunoslik sohalarining o‘zaro hamkorligi: muammo, yechim va istiqbollari. Guliston davlat pedagogika instituti, 2026, B.202-207. — https://konferensiya.gspi.uz/maqola/2206