Guliston davlat pedagogika instituti

Ushbu maqolada Jismoniy tarbiya yo‘nalishlari va jismoniy tarbiya o‘qituvchilariga odam anatomiya fanining qanchalik kerakligi va afzalligi haqida yoritilgan. Odam anatomiyasi, Anatomiya fani bu, insonning tashqi va ichki jarayonlarini o‘z ichiga oladi. Qon aylanish, Nerv tizimi, muskul, tog‘ay va suyaklar, ovqat hazm qilish, bularning barchasi Odam anatomiyasi fanining asosiy qismlaridir. Biz, yosh pedogoglar, ya‘ni Jismoniy tarbiya talabalari, bu jarayonni bilishimiz muhumdir. Masalan, dars jarayonlarida yengil travma olindi, biz pedogoglar qanday chora-tadbirlar ko‘ramiz, 1-yordamni qanday berishimiz kerak. Dars jarayonida o‘quvchi travma oldi va natijada oyog‘i shishish orqali qon ketayapti. U joyda paxta va bind yo‘q, biz qanday matolardan foydalanishimiz kerak, qon necha daqiqada iviydi va qanchada yara xavfsiz bo‘ladi? Shu savollarga javob berish uchun ushbu maqola yozildi. Inson hayoti davomida psixologik va fiziologik jihatdan rivojlanib boradi. Yosh jismoniy tarbiya o‘qituvchilariga bolalar bilan ishlash jarayonida psixologiya fani qanchalik kerak bo‘lsa, anatomiya fani ham shunchalik kerakdir. Anatomiya fanida biz Nerv sistemasi, qon aylanishi, suyak va muskullar haqida aniqroq va kengroq ma‘lumotlar olamiz va ish jarayonimiz uchun malaka hosil qilamiz. Qon 10-11 daqiqada iviydi, agarda u sog‘lom insonniki bo‘lsa. Qon ketish jarayonida yon atrofda bint va paxtalar yoq, demak biz paxtali tabiiy va eng asosiysi toza mato bilan shikaslangan yara joyni qismasdan bog‘lab qoyishimiz kerak. Bu vaqt ichida o‘quvchi 10-15 daqiqa shikastlangan qismini qimirlatmasligi, tekis joyda yotqizilishi kerak. Qon asta sekin 10-12 daqiqada ivib, yara xavfsiz xolatga keladi. Yurak hayotimizda motor vazifasini bajaradi. 1 soatda yurak 1-2 tonna qonni qon tomirlarimizga haydab beradi. Sog‘lom odamning qoni o‘rtacha 100% deb hisoblaydigan bo‘lsak, 100-150 bo‘lishi kerak. Bazi o‘quvchilarda qon kamligi natijasida animiya kasalligi bo‘lishi mumkin. Ular jismoniy tarbiya darsida yugurish yoki gimnastik mashqlarni bajarish jarayonida bosh aylanish, ko‘ngil aynishi yoki ko‘z oldi qorong‘ulashishi jarayonlari kuzatilmasligi uchun biz yosh pedagoglar bu odam rivojlanishining butun jarayonini anatomiya fanida o‘rganib boramiz. Nerv sistemasi Inson organizmining barcha tashqi va ichki tuzulishlarida nerv tolalari joylashgan. Qaysi qismlarda joylashgan, nerv sistemalari jarohat olsa kelgusida qanday oqibatlarga olib keladi. Bosh va orqa miyyaning vazifalar bajarishi, eng nozik nerv tolalari qayerda joylashganligini o‘rganishga yordam beradi. Bundan ko‘rinib turibdiki jismoniy tarbiya yonalishini chuqurroq o‘rganishimizda odam anatomiya bir qancha afzalliklari mavjud. Odam anatomiyasi fanini o‘rganish: mushaklar, suyaklar va organlar qanday ishlashini tushunishga yordam beradi. Bu esa jismoniy tarbiya mashqlarini yanada samarali bajarishga yordam beradi. Anatomiya, organizmning turli tizmlarining (masalan: mushak, yurak-qon tomir tizimi, nafas olish tizimi) qanday ishlas

Yo‘ldasheva Gulasal. ODAM ANATOMIYASI FANINING JISMONIY TARBIYA YO‘NALISHIGA AFZALLILIK TOMONLARI // Jismoniy tarbiya va sport sohasida ta‘lim samaradorligini oshirishning ilmiy-uslibiy asoslari: muammo va yechimlar. Guliston davlat pedagogika instituti, 2025, B.362-364. — https://konferensiya.gspi.uz/maqola/606