Guliston davlat pedagogika instituti

In the most general understanding, culture is considered by scientists as a multidimensional phenomenon that includes a set of knowledge, skills, qualifications aimed at the reproduction, preservation, self-improvement and self-development of a person. It is embodied in certain standards of life, behavior, thinking, practical actions, customs, traditions, etc. Often, spiritual and material, internal and external culture, culture of a separate person or society are distinguished. Eng umumiy tushunchada madaniyat olimlar tomonidan insonning takror ishlab chiqarish, saqlash, o‘z-o‘zini takomillashtirish va o‘z-o‘zini rivojlantirishga qaratilgan bilim, ko‘nikma, malakalar to‘plamini o‘z ichiga olgan ko‘p o‘lchovli hodisa sifatida qaraladi. U muayyan hayot me‘yorlari, xulq-atvor, tafakkur, amaliy harakatlar, urf-odatlar, an‘analar va hokazolarda mujassamlashadi. Ko‘pincha ma‘naviy va moddiy, ichki va tashqi madaniyat, alohida shaxs yoki jamiyat madaniyati ajratiladi. Mana shu o‘ziga xosliklarning hammasida shaxsning jismoniy madaniyati go‘yo alohida-alohida quriladi. Bu uning jamiyat hayotida chetda qolganligini ko‘rsatmaydi, balki zamonaviy insonning, ayniqsa bizning mamlakatimizda unga bo‘lgan munosabatini tavsiflaydi [1]. Shaxsning jismoniy madaniyati inson va umuman jamiyatning umumiy madaniyatiga bevosita bog‘liq holda shakllanadi. Hozirgi sharoitda bu ikkala tushuncha ham o‘zgardi va ko‘proq oddiy odamga xos bo‘lgan ommaviy madaniyat bilan tavsiflanadi. Xususan, sotsiologik tadqiqotlar shundan dalolat beradi. Katta yoshli rossiyaliklarning aksariyati bo‘sh vaqtini televizor bilan cheklaydi (28%), ikkinchi o‘rinda kitob o‘qish (14%). Jismoniy tarbiya va sport bilan shug‘ullanish reytingning pastki qismida bo‘lgan [2]. "Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida"gi Federal qonunda jismoniy tarbiya deganda "madaniyatning tarkibiy qismi, ijtimoiy faoliyat sohasi bo‘lib, insonning jismoniy rivojlanishi, uning salomatligini mustahkamlash va harakat faoliyatini takomillashtirish maqsadida jamiyat tomonidan yaratilgan va foydalaniladigan ma‘naviy va moddiy qadriyatlar majmui" tushuniladi. Talabayoshlar uchun jismoniy madaniyatning nafaqat insonning o‘sishi va rivojlanishi, balki uning ijtimoiylashuvi, kasbiy faoliyatining shakllanishi va takomillashuvi jarayonidagi ajralmas tarkibiy qism sifatidagi ahamiyati masalasi eng qiziqarli hisoblanadi. Oliy kasb-hunar ta‘limi tizimida jismoniy tarbiya va sog‘lom turmush tarzi masalalariga jiddiy e‘tibor qaratilayotgani muhim jihatdir. Ta‘lim va sog‘liqni saqlash vazirliklari ma‘lumotlariga ko‘ra, Rossiya maktablarining deyarli sog‘lom bitiruvchilari soni 10 foizdan 15 foizgacha. Darslardan ozod qilingan yoki salomatligi tufayli maxsus tibbiy guruhga kiritilgan talabalar soni ortib bormoqda. Shunday qilib, ularning soni 2014-yildan 2019-yilgacha umuman mamlakat bo‘yicha 7,7 dan 31,2% gacha, ba‘zi hududlarda esa mos ravishda 50% gacha oshdi. Biroq hozirgi zamonning yuksak talablariga ko‘pchilik hollarda faqat sog‘lom o

Sayliyev Doniyor, Sayfiddinov Asadbek. TALABANING JISMONIY MADANIYATI BO‘LAJAK MUTAXASSIS UMUMIY MADANIYATINING BIR QISMI SIFATIDA // Jismoniy tarbiya va sport sohasida ta‘lim samaradorligini oshirishning ilmiy-uslibiy asoslari: muammo va yechimlar. Guliston davlat pedagogika instituti, 2025, B.689-691. — https://konferensiya.gspi.uz/maqola/692