Guliston davlat pedagogika instituti

Мазкур мақолада “манипуляция” феноменининг асосий хусусиятларини таҳлил қилиш орқали унинг тушунча сифатидаги мазмуни очиб берилади. Бунда манипуляциянинг кучли руҳий таъсир кўрсатиш, зўравонлик, яширин характерга эга эканлик, қурбон учун яратилган миф каби хусусиятларининг таҳлилига алоҳида диққат қаратилади. Қолаверса, манипуляциянинг рационал ва эмоционал жиҳатлари қиёсий таҳлили асосида унинг турлари очиб берилади. Шунингдек, манипуляцияни амалга оширишда унинг муайян мақсадга эга бўлиши, барча технологиялар эса, айни мақсадга бўйсундурилиши зарурати асослинилади. Калит сўзлар: манипуляция, манипуляциянинг мақсади, манипуляциянинг сценарийси, англанган манипуляция, англанмаган манипуляция, манипуляция нишонлари. анипуляциянинг ўзи нима эканлигини тушунуш учун, унинг бир нечта Мхусусиятларини фарқлаш лозим. Аваломбор манипулияция, - кучли рухий таъсир кўрсатишни англатади. Бу унинг асосий хусусиятларидан бири хисобланади. Манипуляция ирационал табиатга эга бўлиб, дойими холда кишиларнинг эмоциясини жумбушга келтиради. Шу боис хам, биз аксарият холларда мулоқот жараёнида ўзимизни манипуляция таъсирида эканлигимизни хис қиламиз, лекин унга қарши бирор чоратопа олмаймиз. Манипуляция бизда рухий босим, ноқулайлик уйғотади. Уни амалга ошираётган шахс – манипулятор қаршисида ўзимизни эмоционал химояланмаган, безота, рухий босим остида хис этамиз. Манипуляция бевосита эмоцияга таъсир кўрсатганлиги боис бу жараёнда рационаллик ва танқидий тафаккур чекинади. Шахсдаги рухий-эмоционал барқарорлик йўқолган вақтда, ундаги вазиятни аниқ бахолаш, совуққонлик, аналитик қоблиятни сақлаб қолишнинг имкони бўлмайди. Бу маънода манипуляция нишонга отилган аниқ ўққа ўхшайди. Манипулятор ккишилардаги энг ожиз, хисиётларни яхши билади ва уларга таъсир кўрсатади. Кишилар манипуляциянинг табиати, мазмун, мохиятини тушунмасликлари, билмасликлари сабабли, ушбу таъсир доирасига тушиб қоладилар. Улар ўзларининг хохишлари, мотивлари, эхтиёжлари нуқтаий назаридан манипуляция жараёнини совуққон ақл билан бахолай олмайдилар. Масалан, инсонлардаги: мувофақиятга эришиш, мансаб поғоналаридан кўтарилиш, оила қуриш, моддий барқарорликка эга бўлиш, тан олиниш, этироф этилиш, айибдорлик хисси, хасад, қўрқув, ачиниш, ожизлик, беқарорлик, жамиятда ўрнатилган установкаллар, этиқод, стриатиплар, муаййан қадриятлар, маслак хамда каби истак ва хиссиётлар манипуляция жараёнини тўғри бахолашга имкон бермайди. Мисол учун жамиятда ўрнатилган муаййан меорларга кўра, инсон кучли ва сабрли бўлиши керак. Бунинг учун киши қатиатли, ўз фикрини ўзгартирмаслиги, хамма нарсага қодир, хато қилмаслиги шарт, акс холда у жамиятдаги меорларга амал қилмасликда айибланади.шу каби хулқ атвор моделларини бўртиришуларга таяниб мулохаза қилиш хам рационал тафаккурни кучсизлантиради. Жамоат онгини манипуляция қилиш муаммоси, мазкур тушунчанинг кўп ишланганига қарамай, ижтимоий-фалсафий ва мантиқий-гносеологик жиҳатдан кам ўрганилган. Илмий категория сифатида манипуляция 20-асрнинг 40-50 йилларида Ғарб сиёсатшуносл

Тошов Хуршид Илхомович. “ОНГНИ МАНИПУЛЯЦИЯЛАШ” ФЕНОМЕНИНИНГ ТУЗИЛМАСИ ВА ТУРЛАРИ // MEDIAMAKONDA AXBOROT MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-FALSAFIY MUAMMOLARI. GULISTON DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI, 2024, B.56-62. — https://konferensiya.gspi.uz/maqola/1143